icon
Logo

Schuldpreventie

Een groot aantal huishoudens in Nederland kampt met financiële problemen. Daarbij komt dat de impact van de coronacrisis op schuldhulpverlening nog moeilijk is te bepalen. Hoewel een toename in hulpvragen uitblijft, het aantal hulpvragen nam in sommige gevallen zelfs af, zijn de zorgen groot.

Veel mensen die in het verleden niet met schuldhulpverlening in aanraking zijn gekomen, waaronder jongeren en zelfstandig ondernemers, hebben nu uw hulp nodig. Hoe zet u schuldpreventie in voor deze en andere inwoners van uw gemeente?

Het belang van schuldpreventie

Met schuldpreventie werkt u gericht aan het bevorderen van gezond financieel gedrag, om financiële problemen in de toekomst te voorkomen. Het voornaamste doel van schuldpreventie is het verbeteren van de zelfredzaamheid van alle inwoners van uw gemeente door mensen te informeren, te motiveren en de juiste gewoontes aan te leren. Voorkomen is immers beter dan genezen.

Grote impact schulden op het welzijn van mensen

De impact die schulden op het welzijn van mensen kunnen hebben is groot. Problemen worden snel groter en gaan regelmatig verder dan de schulden zelf. Mensen raken zo verwikkeld in hun schulden dat ze er zelfs psychisch last van kunnen krijgen.

Zo heeft onderzoek door hersenwetenschappers aangetoond dat langdurige armoede aanzienlijke gevolgen heeft voor de hersenen. Het limbisch systeem, waaruit onder andere emotie voortkomt, maakt bij mensen in een omgeving van schaarste geen goede verbinding met de prefrontale cortex, het gebied waar beslissingen voor de lange termijn genomen worden. Het gevolg is dat mensen in armoede minder goed in staat zijn om de juiste beslissingen te nemen, die problemen op de lange termijn oplossen.

Het ontstaan van financiƫle problemen

Een effectief preventiebeleid om schulden te voorkomen begint met een plan voor een structurele, duurzame aanpak. Een plan waarin u vastlegt wat u wilt bereiken, wie u wilt bereiken en in welke vorm/boodschap u dit wilt doen.

Het is duur en tijdrovend om te proberen iedereen te bereiken. Het is daarom essentieel dat u juist die mensen benadert waarbij de meeste problemen zich voordoen, zodat de hulp ook het juiste effect heeft. Op de website van het Nibud leest u meer over effectieve preventieprojecten.

Definieer de risicogroepen

Schulden ontstaan in veel gevallen door veranderingen in de persoonlijke situatie, zoals werkloosheid of het overlijden van een naaste. Maar ook het onvermogen om goed met geld om te gaan is een veelgehoord probleem. Zo lopen veel jongeren extra risico op financiële problemen omdat zij nooit hebben geleerd goed met geld om te gaan. Meer over jongeren met schulden leest u hier.

Ook sociale minima en alleenstaande ouders lopen een verhoogd risico op (problematische) schulden. Een andere relatief nieuwe risicgroep zijn zelfstandige ondernemers, die hun omzet door de coronacrisis van het ene op het andere moment zagen verdwijnen. De steunmaatregelen die door de overheid in het leven zijn geroepen om ondernemers te helpen bieden tijdelijk rust, maar zullen op termijn verlopen. Daar veel ondernemers afhankelijk zijn van deze staatssteun, is de verwachting dat het aantal hulpvragen enorm zal toenemen als de staatssteun verloopt.

Tenslotte maken we in Nederland steeds minder gebruik maken van fysiek geld. Daarbij komt dat veel mensen in de problemen komen door verkeerd gebruik van hun creditcard. Het gevoel dat geld uitgegeven wordt en de portemonnee leegloopt, is daardoor voor hun niet zichtbaar. Laten we als voorbeeld kijken naar de Verenigde Staten, een land dat bekendstaat om veelvuldig gebruik van de creditcard. In 2020 bereikte de totale creditcardschuld daar een hoogtepunt. Een schuld die veel mensen uiteindelijk niet tot nauwelijks kunnen terugbetalen.

Situaties die, voor een deel, te voorkomen zijn met schuldpreventie. Schuldpreventie die bestaat uit goede voorlichting en toegankelijk is voor iedereen.

Voorlichting

Voorlichting om schulden te voorkomen heeft als doel het creëren van meer financiële bewustwording en het verbeteren van de zelfredzaamheid van de mensen die u wenst te bereiken. Voorlichting kan op verschillende manieren plaatsvinden:

  • Publicaties op de website van uw gemeente
  • Informatieve sessies op locatie of online
  • Workshops
  • Gastcolleges op scholen
  • Spreekuren 
  • Huis-aan-huis bladen
  • Regionale themacampagnes
  • Folders, voor inwoners die digitaal niet vaardig zijn

Het is belangrijk om voorlichting vorm te geven voor alle leeftijden. Een belangrijke groep hierin zijn jongeren. Zo realiseren jongeren zich in veel gevallen namelijk niet hoe belangrijk het is om goed om te gaan met geld. Daar komt bij dat de (financiële) thuissituatie een enorme impact kan hebben op hun financieel welzijn. Kunnen de ouders niet goed omgaan met geld, dan is dat helaas vaak terug te zien bij de kinderen. Kinderen krijgen niet de juiste gewoontes mee en realiseren zich niet dat het ook anders kan.

Met goede voorlichting kunnen deze problemen voorkomen worden. Bijvoorbeeld door vanaf het middelbaar onderwijs voorlichting te geven over geld en schuldpreventie. Dat kan bijvoorbeeld middels een reeks van gastcolleges op scholen, gedoceerd door mensen uit de praktijk. Een mooi voorbeeld hiervan is het project 'Hoe word je rijk?' van Moneystart. Door middel van voorlichting op scholen worden jongeren geholpen om meer grip te krijgen op hun financiën. We gaan hier later verder op in.

Toegankelijkheid van de schuldhulpverlening

In de ideale wereld komen mensen zelf met een oplossing voor hun financiële problemen. Helaas werkt het in de praktijk niet zo. Veel mensen hebben, bewust of onbewust, uw hulp nodig.
Om problematische schulden te voorkomen, is het belangrijk dat mensen u goed weten te vinden. Ook de vroegsignalering van schulden kan hierbij helpen. Maak duidelijk dat burgers u niet alleen via een loket kunnen bereiken, maar dat een spreekuur (online) ook een mogelijkheid is.

Alle informatie die u verstrekt dient daarnaast begrijpelijk en goed geordend te zijn. Zorg daarom dat u in al uw communicatie rekening houdt met taalniveau B1, zo is het voor iedereen duidelijk. Dat betekent dat u schrijft in korte en actieve zinnen en geen moeilijke woorden gebruikt.

Heeft u ervoor gekozen om schuldhulpverlening onder te brengen bij een externe organisatie, zorg dan dat dit duidelijk is. Probeer te voorkomen dat er bij iemand die hulp zoekt, moeilijkheden ontstaan bij het vinden van die betreffende hulp.

Tenslotte is de manier waarop hulpvragen gesteld kunnen worden belangrijk. Om het voor mensen gemakkelijk te maken om eenvoudig vragen te stellen, is het belangrijk dat dit op verschillende manieren mogelijk is. Overweeg bijvoorbeeld gebruik te maken van een digitaal contactformulier, dat eenvoudig te vinden en in te vullen is. Zo min mogelijk invulvelden maken het opnemen van contact zo laagdrempelig als maar mogelijk.   

Schuldpreventie in de praktijk

Op verschillende plaatsen in Nederland vinden schuldpreventieprojecten plaats.

Hoe word je rijk?

‘Hoe word je rijk?’ is een lesprogramma ontwikkeld op initiatief van Money Start. Het is een lesprogramma bedoeld voor jongeren met als doel om schulden nu en in de toekomst te voorkomen.

Door middel van een interactief lesprogramma, voorlichtingsfilms en een serie lessen voor ouders worden jongeren geconfronteerd met het belang van een goede financiële huishouding.
In het lesprogramma is rekening gehouden met veel voorkomende oorzaken van schulden onder jongeren. Denk aan verkeerd gebruik van het studentenreisproduct, het niet stopzetten van de zorgtoeslag en abonnementskosten voor de mobiele telefoon.

De kracht van ‘Hoe word je rijk?’ is dat docenten direct uit de praktijk komen. Zo worden de lessen verzorgd door schuldhulpverleners, straatcoaches en jongeren die zelf in de schulden zitten.

Meer over het schuldpreventieproject ‘Hoe word je rijk?’ leest u op de website.

Project Euro – Wijzer 3

Vluchtelingen die in Nederland aankomen hebben vaak geen financieel vangnet en lopen zo het risico onbedoeld in de schulden te komen. Met het project Euro-Wijzer 3, in het leven geroepen in februari 2018, wil VluchtelingenWerk Nederland vluchtelingen helpen financieel zelfredzaam te worden en te blijven.

Mede door het ontbreken van een financieel vangnet lopen vluchtelingen het risico om in de schulden te komen. Zo zijn er in veel gevallen bijvoorbeeld schulden gemaakt om de reis naar Nederland te bekostigen en is er een financiële druk om de familie in het thuisland bij te staan.
Door het project vroeg in het integratieproces van vluchtelingen aan te bieden, is deze het meest effectief.

Door het project Euro-Wijzer structureel onderdeel te maken van de begeleiding binnen VluchtelingenWerk kan er op alle locaties in Nederland financiële begeleiding geboden worden. Zo kan iedere vluchteling schuldenvrij beginnen met het bouwen van een toekomst in Nederland.